O szlaku
Trzy warstwy dawnej drogi
Pytanie „jak jechało się z Warszawy do Krakowa" nakłada się na trzy różne porządki historyczne, których nie należy mieszać. Ten serwis rekonstruuje tylko jeden z nich — drugi: stary gościniec biegnący zachodnim brzegiem Pilicy, w odcinku małopolskim zwany Traktem Królewskim.
Doliną Wisły przez Sandomierz
wczesne średniowiecze
Najstarsza droga: Mazowsze łączyło się z Małopolską przez Radom, Iłżę i Sandomierz, a stąd lewym brzegiem Wisły do Krakowa. To z niej wziął się późniejszy „trakt sandomierski” — i to NIE jest nasz szlak.
Zachodnim brzegiem Pilicy
późne średniowiecze – pocz. XIX w.
Stary gościniec krakowski: Tarczyn, Mogielnica, Nowe Miasto nad Pilicą, Opoczno/Końskie, Radoszyce, Małogoszcz i dalej przez Nagłowice do Miechowa. W odcinku małopolskim zwany Traktem Królewskim — to jego rekonstrukcja.
← ten szlak odtwarzamy
Przez Radom i Kielce
od 1819 roku
Nowy, geometryczny trakt inżynierów Królestwa Kongresowego przez Radom, Kielce, Jędrzejów, Miechów i Słomniki (późniejsza „siódemka”). Odebrał ruch dawnym miastom — Końskim, Radoszycom, Małogoszczowi.
Którędy biegł stary trakt
Z Placu Zamkowego wychodziło się Krakowskim Przedmieściem — ulicą tak nazwaną, ponieważ wskazywała kierunek na Kraków — i dalej krętym, polnym gościńcem przez Raszyn (pierwsza stacja pocztowa) ku Tarczynowi. Stamtąd trakt szedł na Grójec, Mogielnicę i strategiczną przeprawę w Nowem Mieście nad Pilicą, gdzie krzyżowały się drogi z Torunia do Lwowa i z Warszawy do Krakowa. Za Pilicą wiódł przez Drzewicę do Końskich, dalej przez Sielpię i Radoszyce do Małogoszcza, a w Małopolsce — przez Oksę, Nagłowice, Żarnowiec i Miechów — do Słomnik i pod Bramę Floriańską.
W odcinku krakowskim oś główna szła nie przez Jędrzejów (ten był na bocznicy, dojazdem do klasztoru cystersów), lecz przez Oksę, Nagłowice i Miechów. Z głównego gościńca zjeżdżano dopiero na mniejsze trakty — ze Ślęcina do Jędrzejowa, z Komorowa do Miechowa, z Małogoszcza ku Chęcinom i Kielcom.
Karczmy i stacje pocztowe
Podróż w XVII–XVIII wieku wymagała czterech–pięciu noclegów: pierwszy w Tarczynie lub Grójcu, drugi w Nowem Mieście nad Pilicą, trzeci w Końskich lub Radoszycach, czwarty w Małogoszczu (lub bocznicą w Jędrzejowie), piąty — nieobowiązkowy — w Miechowie. To właśnie te dawne popasy bierzemy za węzły etapów: tam, gdzie niegdyś rozprzęgano konie, dziś wypada zsiąść z roweru.
Kluczowe sprostowanie
Krążąca w niektórych opracowaniach trasa Tarczyn – Białobrzegi – Radom – Iłża – Opatów – Chęciny – Miechów jest chimerą: łączy odcinek autentycznego traktu sandomierskiego (prowadzącego pod Sandomierz, nie do Krakowa) z zachodnim zwrotem ku Chęcinom, którego w realnej praktyce drogowej nie było. Stary trakt krakowski sprzed 1819 roku omijał zarówno Radom, jak i okolice Iłży i Opatowa, biegnąc znacznie dalej na zachód. Trakt z Radomia przez Kielce i Jędrzejów to dopiero konstrukcja z 1819 roku.
Jak podzieliliśmy szlak
Sześć etapów (≈ 40–85 km) prowadzi od dawnego popasu do dawnego popasu, tak by każdy zamykał się w naturalnym węźle historycznej drogi. Współczesna linia rowerowa cieniuje stary ślad cichymi drogami — w znacznej części pokrywa się on z dzisiejszą drogą wojewódzką nr 728. Źródła i lektury →