Trzy warstwy dawnej drogi

Pytanie „jak jechało się z Warszawy do Krakowa" nakłada się na trzy różne porządki historyczne, których nie należy mieszać. Ten serwis rekonstruuje tylko jeden z nich — drugi: stary gościniec biegnący zachodnim brzegiem Pilicy, w odcinku małopolskim zwany Traktem Królewskim.

Którędy biegł stary trakt

Z Placu Zamkowego wychodziło się Krakowskim Przedmieściem — ulicą tak nazwaną, ponieważ wskazywała kierunek na Kraków — i dalej krętym, polnym gościńcem przez Raszyn (pierwsza stacja pocztowa) ku Tarczynowi. Stamtąd trakt szedł na Grójec, Mogielnicę i strategiczną przeprawę w Nowem Mieście nad Pilicą, gdzie krzyżowały się drogi z Torunia do Lwowa i z Warszawy do Krakowa. Za Pilicą wiódł przez Drzewicę do Końskich, dalej przez Sielpię i Radoszyce do Małogoszcza, a w Małopolsce — przez Oksę, Nagłowice i Żarnowiec. Od Żarnowca główna oś schodziła zachodnim korytarzem doliny Dłubni — przez Tczycę, Szarkówkę, Gołczę i Sieciechowice do Iwanowic, mijając Żarnowice od wschodu i omijając Miechów oraz Słomniki — by przez Widomą i Michałowice dojść pod Bramę Floriańską.

W odcinku krakowskim oś główna szła nie przez Jędrzejów (ten był na bocznicy, dojazdem do klasztoru cystersów), lecz przez Oksę, Nagłowice i Żarnowiec. Z głównego gościńca zjeżdżano dopiero na mniejsze trakty — ze Ślęcina do Jędrzejowa, z Komorowa do Miechowa, z Małogoszcza ku Chęcinom i Kielcom. Pod samym Krakowem stary gościniec również omijał Słomniki, a nawet Miechów: oba leżały na osi środkowej (Kraków–Słomniki–Miechów–Jędrzejów), z której dopiero w 1819 roku poprowadzono nowy trakt. Główny szlak schodził obok, doliną Dłubni przez Gołczę i Iwanowice, a Miechów — wielkie miasto Bożogrobców — leżał o kilka kilometrów na wschód, na bocznej odnodze.

Karczmy i stacje pocztowe

Podróż w XVII–XVIII wieku wymagała czterech–pięciu noclegów: pierwszy w Tarczynie lub Grójcu, drugi w Nowem Mieście nad Pilicą, trzeci w Końskich lub Radoszycach, czwarty w Małogoszczu (lub bocznicą w Jędrzejowie), piąty — w Żarnowcu. To właśnie te dawne popasy bierzemy za węzły etapów: tam, gdzie niegdyś rozprzęgano konie, dziś wypada zsiąść z roweru.

Kluczowe sprostowanie

Krążąca w niektórych opracowaniach trasa Tarczyn – Białobrzegi – Radom – Iłża – Opatów – Chęciny – Miechów jest chimerą: łączy odcinek autentycznego traktu sandomierskiego (prowadzącego pod Sandomierz, nie do Krakowa) z zachodnim zwrotem ku Chęcinom, którego w realnej praktyce drogowej nie było. Stary trakt krakowski sprzed 1819 roku omijał zarówno Radom, jak i okolice Iłży i Opatowa, biegnąc znacznie dalej na zachód. Trakt z Radomia przez Kielce i Jędrzejów to dopiero konstrukcja z 1819 roku.

Jak podzieliliśmy szlak

Sześć etapów (45–63 km, razem ok. 320 km) prowadzi od dawnego popasu do dawnego popasu, tak by każdy zamykał się w naturalnym węźle historycznej drogi. Współczesna linia — rowerowa i samochodowa — cieniuje stary ślad dzisiejszymi drogami; w znacznej części pokrywa się on z drogą wojewódzką nr 728. Źródła i lektury →