Mapy
Gościniec na dawnych mapach
Najlepszym świadkiem starego traktu są dawne mapy. Zebraliśmy je tu chronologicznie: od renesansowych widoków całej Korony, przez najdokładniejsze mapy przedrozbiorowe Karola de Perthées i pruskie zdjęcia Prus Południowych — na których stary gościniec biegnie jeszcze zachodnim brzegiem Pilicy — aż po mapy Królestwa Kongresowego, gdzie od 1819 roku pojawia się nowy, prosty trakt przez Radom i Kielce. Zestawione obok siebie, pokazują, jak droga przesunęła się na wschód i odebrała ruch dawnym miastom. Wszystkie mapy pochodzą z domeny publicznej; kliknięcie otwiera skan w pełnej rozdzielczości na Wikimedia Commons.
Dawna Rzeczpospolita — renesans i barok (XVI–XVII w.)
Poloniae finitimarumque locorum descriptio (Grodecki)
Wacław Grodecki (ok. 1535–1591) · 1570
Najstarsza samodzielna mapa Polski (Grodecki), fundament kartografii Korony; pokazuje Mazowsze i Małopolskę z miastami dawnego traktu Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Poloniae, Lituaniaeque descriptio (Ortelius)
Abraham Ortelius (wg Wacława Grodeckiego) · 1595
Renesansowa mapa Korony i Litwy z Theatrum Orteliusa; przedstawia Mazowsze i Małopolskę z Warszawą, Krakowem, Radomiem i Sandomierzem.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Poloniae descriptio (Matthias Quad)
Matthias Quad (1557–1613), Kolonia · ok. 1592–1600
Renesansowa mapka Korony z atlasu Quada (Kolonia), obejmująca Mazowsze i Małopolskę z głównymi miastami korytarza Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Polski Johna Speeda
John Speed · 1626
Angielska mapa Korony z 1626 r. z ozdobnymi winietami miast; obejmuje Mazowsze i Małopolskę z Warszawą, Krakowem i Sandomierzem na trasie gościńca.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Polonia Regnum et Silesia Ducatus
Willem Janszoon Blaeu (1571–1638), Amsterdam · ok. 1630
Barokowa mapa Korony obejmująca Mazowsze i Małopolskę z Warszawą, Krakowem, Radomiem i Sandomierzem — cały korytarz dawnego gościńca krakowskiego.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Nova totius regni Poloniae (Beauplan)
Guillaume Le Vasseur de Beauplan; rytował Willem Hondius · 1651
Wielka, szczegółowa mapa całej Rzeczypospolitej z podziałem na województwa; czytelnie pokazuje Mazowsze i Małopolskę z miastami trasy Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapy doby saskiej i stanisławowskiej (XVIII w.)
Carte de la Pologne — mapa Rzeczypospolitej
Giovanni Antonio Rizzi-Zannoni · 1772
Najsłynniejsza mapa Rzeczypospolitej u progu rozbiorów, w epoce starego gościńca; obejmuje cały korytarz Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie (Homann)
Johann Baptist Homann (1663-1724), Norymberga · ok. 1700-1724
Reprezentacyjna mapa Homanna obejmuje Koronę z Mazowszem i Małopolską oraz oba bieguny trasy: Warszawę i Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
La Pologne - mapa Polski Delisle'a
Guillaume Delisle (1675-1726), Paryż · 1703
Wczesna mapa ogólna Polski Delisle'a obejmuje Koronę z Mazowszem i Małopolską; pokazuje Warszawę i Kraków oraz drogi między nimi.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa państw Szwecji, Danii i Polski nad Bałtykiem (de Fer)
Nicolas de Fer (1646-1720), Paryż · 1700
Mapa de Fera z 1700 r. obejmuje obszar Rzeczypospolitej z Mazowszem i Małopolską oraz korytarz Warszawa-Kraków w skali ogólnej.
domena publiczna · Wikimedia Commons
La Pologne - mapa Polski van der Aa
Pieter van der Aa (1659-1733), Lejda · ok. 1710-1730
Kolorowa mapa ogólna Polski z ozdobnym kartuszem obejmuje całą Koronę z Mazowszem i Małopolską oraz miasta trasy Warszawa-Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Królestwo Polskie i W. Ks. Litewskie - Seutter (Atlas Novus)
Matthäus Seutter (1678-1756), Augsburg · ok. 1730
Wydanie z Atlas Novus Seuttera - mapa całej Korony i Litwy z Mazowszem, Małopolską oraz miastami korytarza Warszawa-Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Stary gościniec na mapach szczegółowych (Perthées, Gilly)
Mappa szczególna województwa sandomierskiego
Karol de Perthées; Antoine François Tardieu (Paryż) · ok. 1788–1806
Szczegółowa mapa województwa sandomierskiego z naniesionymi gościńcami i stacjami — środkowy odcinek traktu Warszawa–Kraków w dolinie Pilicy.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mappa szczególna województwa krakowskiego i Księstwa Siewierskiego
Karol de Perthées; Pierre François Tardieu (sztycharz) · 1787 (druk ok. 1792)
Czytelny egzemplarz BnF mapy województwa krakowskiego (skala ok. 1:225 000) — małopolski kraniec trasy pod Krakowem z siecią dróg i traktów pocztowych.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Carte générale et itinéraire de Pologne (mapa ogólna i pocztowa)
Karol de Perthées · 1773 (egz. 1779)
Ogólna mapa pocztowo-itinerariuszowa całej Rzeczypospolitej — pokazuje cały korytarz Warszawa–Kraków z traktami i stacjami pocztowymi na jednym arkuszu.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Prus Południowych Davida Gilly'ego (1802-1803)
David Gilly (opracowanie); wyd. Simon Schropp i Sp., Berlin · 1802-1803
Fragment szczegółowej mapy Prus Południowych Gilly'ego z gęstą siecią wsi i dróg na obszarze środkowej Polski, w korytarzu między Warszawą a Krakowem.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Special-Karte von Südpreussen (1803) - arkusz
David Gilly (opracowanie); rytownicy Franz, Karl Jättnig, Langner; Berlin: Simon Schropp i Sp. · 1803
Arkusz wysokiej rozdzielczości słynnej mapy specjalnej Prus Południowych Gilly-Textora, obejmujący dawne ziemie Mazowsza i korytarz Warszawa-Kraków z traktami i miejscowościami.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Trakty i poczta
Mapa Polski Reilly'ego
Franz Johann Joseph von Reilly (wg Sotzmanna) · 1794–1796
Kolorowany miedzioryt całej Polski schyłku Rzeczypospolitej, pokazujący miasta i sieć dróg w korytarzu Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Polski i prowincji sąsiednich Büschinga–Sotzmanna (ark. 9)
Anton Friedrich Büsching i Daniel Friedrich Sotzmann · 1793
Arkusz wielkoskalowej 16-arkuszowej mapy Sotzmanna oddający szczegółowo miasta i drogi środkowej Polski na trasie Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa ziem dawnej Polski po rozbiorach (granice z 1797)
Adam Gottlieb Schneider i Christoph Weigel · 1797
Obejmuje cały korytarz Warszawa–Kraków z granicą prusko-rosyjsko-austriacką z 1797 r. przecinającą dawny gościniec.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Doba napoleońska i Królestwo Polskie
Teatr wojny w Prusach i Księstwie Warszawskim z głównymi drogami i nowymi podziałami
Daniel Friedrich Sotzmann (1754–1840), rytownik J. B. Tardieu · 1813
Napoleońska mapa Księstwa Warszawskiego z naniesionymi głównymi drogami i nowymi podziałami administracyjnymi na korytarzu Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Księstwa Warszawskiego z 1812 r. (zbiory AGAD)
Simon Schropp (wydawca) · 1812
Wysokorozdzielczy skan oryginalnej mapy Księstwa Warszawskiego z 1812 r. obejmujący całe państwo od Warszawy po południowe rubieże na trasie traktu krakowskiego.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa drogowa Polski, Litwy i Prus z trasami marszu armii francuskiej
Eustache Hérisson (1759–1832), wyd. Basset (Paryż) · 1813
Napoleońska mapa drogowa (1813) z naniesionymi traktami przez ziemie Księstwa Warszawskiego i trasami marszu armii francuskiej wokół Warszawy.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa generalna Królestwa Polskiego z drogami pocztowymi
Wasilij P. Piadyszew (ryt. Frołow), Sztab Generalny Imperium Rosyjskiego · 1820
Oryginalna mapa całej Kongresówki z 1820 r. z siecią dróg pocztowych i bitych, stacjami i odległościami w milach — pokazuje wprost trakt Warszawa–Kraków.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Po reformie 1819 — nowy trakt przez Radom i Kielce
Topograficzna karta Królestwa Polskiego
Kwatermistrzostwo Generalne Wojska Polskiego · 1839–1843
Najdokładniejsza XIX-wieczna mapa topograficzna Kongresówki w skali 1:126000 — szczegółowo oddaje drogi, miasta i wsie na trasie dawnego gościńca krakowskiego.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Kwatermistrzostwa — sekcja okolic Krakowa (Wieliczka, Zagórzyce)
Karol Richter (opracowanie); korpus topografów sztabu · 1839–1843
Szczegółowy południowy arkusz z czytelnymi nazwami wsi i dróg w rejonie Krakowa i Wieliczki — krańcowy odcinek nowego traktu u wylotu szosy z Kielc ku granicy galicyjskiej.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Kwatermistrzostwa — skorowidz arkuszy Królestwa Polskiego
Kwatermistrzostwo Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (korpus topografów) · ok. 1843
Karta zbiorcza (skorowidz) wszystkich sekcji mapy z epoki, pokazująca w jednym ujęciu cały korytarz Warszawa–Radom–Kielce–Kraków i siatkę arkuszy obejmującą Królestwo Polskie.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Galicja i okolice Krakowa
Mapa specjalna zachodnich cyrkułów Galicji i Lodomerii, nr 35
Franz Johann Joseph von Reilly · 1789 (wyd. 1789-1806)
Osiemnastowieczna mapa zachodnich cyrkułów Galicji obejmująca rejon Krakowa i Miechowa oraz nową granicę galicyjską na południowym krańcu traktu krakowskiego.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Królestwa Galicji i Lodomerii, tab. XXIII
Joseph Liesganig (opracowanie); D. Huber (rytownik) · 1824
Detaliczny arkusz mapy Galicji z epoki (1:288000) z drogami i miastami po południowej stronie granicy — daje galicyjski kontekst kierunku, ku któremu zmierzał nowy trakt z Królestwa.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Mapa Królestwa Galicji Raffelspergera (arkusze 8-9)
Franz Raffelsperger · poł. XIX w.
Złożenie arkuszy 8-9 typograficznej mapy Galicji z połowy XIX w. ukazujące granice, miasta i miejscowości wzdłuż południowego korytarza trasy ku Krakowowi.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Plany Warszawy i Krakowa
Plan miasta Warszawy dedykowany Augustowi III
Pierre Ricaud de Tirregaille · 1762
Klasyczny plan saskiej Warszawy z 1762 r. z Krakowskim Przedmieściem i Starym Miastem — warszawski kraniec traktu krakowskiego.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Plan miasta Warszawy
Joseph Bach · 1809
Kolorowany plan Warszawy z czasów Księstwa Warszawskiego (1809) z Placem Zamkowym, Krakowskim Przedmieściem i rogatkami miasta.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Plan Krakowa z Podgórzem i okolicą
Alexander Kocziczka · 1847
Szczegółowy plan litograficzny Krakowa z Podgórzem w skali ok. 1:5500, pokazujący Stare Miasto i drogi wylotowe — krakowski kraniec gościńca.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Plan Krakowa (Galicja)
autor nieznany (encyklopedia Meyera) · 1896
Zwięzły plan Krakowa z austriackiej Galicji (1896) ze Starym Miastem, Plantami i Kleparzem — krakowski kraniec gościńca.
domena publiczna · Wikimedia Commons
Szukasz tekstu o trzech warstwach drogi? Zajrzyj do O szlaku, a po pełną bibliografię — do Źródeł.