Gościniec Krakowski

Mapy

Gościniec na dawnych mapach

Najlepszym świadkiem starego traktu są dawne mapy. Zebraliśmy je tu chronologicznie: od renesansowych widoków całej Korony, przez najdokładniejsze mapy przedrozbiorowe Karola de Perthées i pruskie zdjęcia Prus Południowych — na których stary gościniec biegnie jeszcze zachodnim brzegiem Pilicy — aż po mapy Królestwa Kongresowego, gdzie od 1819 roku pojawia się nowy, prosty trakt przez Radom i Kielce. Zestawione obok siebie, pokazują, jak droga przesunęła się na wschód i odebrała ruch dawnym miastom. Wszystkie mapy pochodzą z domeny publicznej; kliknięcie otwiera skan w pełnej rozdzielczości na Wikimedia Commons.

Dawna Rzeczpospolita — renesans i barok (XVI–XVII w.)

Poloniae finitimarumque locorum descriptio (Grodecki)

Poloniae finitimarumque locorum descriptio (Grodecki)

Wacław Grodecki (ok. 1535–1591) · 1570

Najstarsza samodzielna mapa Polski (Grodecki), fundament kartografii Korony; pokazuje Mazowsze i Małopolskę z miastami dawnego traktu Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Poloniae, Lituaniaeque descriptio (Ortelius)

Poloniae, Lituaniaeque descriptio (Ortelius)

Abraham Ortelius (wg Wacława Grodeckiego) · 1595

Renesansowa mapa Korony i Litwy z Theatrum Orteliusa; przedstawia Mazowsze i Małopolskę z Warszawą, Krakowem, Radomiem i Sandomierzem.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Poloniae descriptio (Matthias Quad)

Poloniae descriptio (Matthias Quad)

Matthias Quad (1557–1613), Kolonia · ok. 1592–1600

Renesansowa mapka Korony z atlasu Quada (Kolonia), obejmująca Mazowsze i Małopolskę z głównymi miastami korytarza Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Polski Johna Speeda

Mapa Polski Johna Speeda

John Speed · 1626

Angielska mapa Korony z 1626 r. z ozdobnymi winietami miast; obejmuje Mazowsze i Małopolskę z Warszawą, Krakowem i Sandomierzem na trasie gościńca.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Polonia Regnum et Silesia Ducatus

Polonia Regnum et Silesia Ducatus

Willem Janszoon Blaeu (1571–1638), Amsterdam · ok. 1630

Barokowa mapa Korony obejmująca Mazowsze i Małopolskę z Warszawą, Krakowem, Radomiem i Sandomierzem — cały korytarz dawnego gościńca krakowskiego.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Nova totius regni Poloniae (Beauplan)

Nova totius regni Poloniae (Beauplan)

Guillaume Le Vasseur de Beauplan; rytował Willem Hondius · 1651

Wielka, szczegółowa mapa całej Rzeczypospolitej z podziałem na województwa; czytelnie pokazuje Mazowsze i Małopolskę z miastami trasy Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapy doby saskiej i stanisławowskiej (XVIII w.)

Carte de la Pologne — mapa Rzeczypospolitej

Carte de la Pologne — mapa Rzeczypospolitej

Giovanni Antonio Rizzi-Zannoni · 1772

Najsłynniejsza mapa Rzeczypospolitej u progu rozbiorów, w epoce starego gościńca; obejmuje cały korytarz Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie (Homann)

Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie (Homann)

Johann Baptist Homann (1663-1724), Norymberga · ok. 1700-1724

Reprezentacyjna mapa Homanna obejmuje Koronę z Mazowszem i Małopolską oraz oba bieguny trasy: Warszawę i Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

La Pologne - mapa Polski Delisle'a

La Pologne - mapa Polski Delisle'a

Guillaume Delisle (1675-1726), Paryż · 1703

Wczesna mapa ogólna Polski Delisle'a obejmuje Koronę z Mazowszem i Małopolską; pokazuje Warszawę i Kraków oraz drogi między nimi.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa państw Szwecji, Danii i Polski nad Bałtykiem (de Fer)

Mapa państw Szwecji, Danii i Polski nad Bałtykiem (de Fer)

Nicolas de Fer (1646-1720), Paryż · 1700

Mapa de Fera z 1700 r. obejmuje obszar Rzeczypospolitej z Mazowszem i Małopolską oraz korytarz Warszawa-Kraków w skali ogólnej.

domena publiczna · Wikimedia Commons

La Pologne - mapa Polski van der Aa

La Pologne - mapa Polski van der Aa

Pieter van der Aa (1659-1733), Lejda · ok. 1710-1730

Kolorowa mapa ogólna Polski z ozdobnym kartuszem obejmuje całą Koronę z Mazowszem i Małopolską oraz miasta trasy Warszawa-Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Królestwo Polskie i W. Ks. Litewskie - Seutter (Atlas Novus)

Królestwo Polskie i W. Ks. Litewskie - Seutter (Atlas Novus)

Matthäus Seutter (1678-1756), Augsburg · ok. 1730

Wydanie z Atlas Novus Seuttera - mapa całej Korony i Litwy z Mazowszem, Małopolską oraz miastami korytarza Warszawa-Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Stary gościniec na mapach szczegółowych (Perthées, Gilly)

Mappa szczególna województwa sandomierskiego

Mappa szczególna województwa sandomierskiego

Karol de Perthées; Antoine François Tardieu (Paryż) · ok. 1788–1806

Szczegółowa mapa województwa sandomierskiego z naniesionymi gościńcami i stacjami — środkowy odcinek traktu Warszawa–Kraków w dolinie Pilicy.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mappa szczególna województwa krakowskiego i Księstwa Siewierskiego

Mappa szczególna województwa krakowskiego i Księstwa Siewierskiego

Karol de Perthées; Pierre François Tardieu (sztycharz) · 1787 (druk ok. 1792)

Czytelny egzemplarz BnF mapy województwa krakowskiego (skala ok. 1:225 000) — małopolski kraniec trasy pod Krakowem z siecią dróg i traktów pocztowych.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Carte générale et itinéraire de Pologne (mapa ogólna i pocztowa)

Carte générale et itinéraire de Pologne (mapa ogólna i pocztowa)

Karol de Perthées · 1773 (egz. 1779)

Ogólna mapa pocztowo-itinerariuszowa całej Rzeczypospolitej — pokazuje cały korytarz Warszawa–Kraków z traktami i stacjami pocztowymi na jednym arkuszu.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Prus Południowych Davida Gilly'ego (1802-1803)

Mapa Prus Południowych Davida Gilly'ego (1802-1803)

David Gilly (opracowanie); wyd. Simon Schropp i Sp., Berlin · 1802-1803

Fragment szczegółowej mapy Prus Południowych Gilly'ego z gęstą siecią wsi i dróg na obszarze środkowej Polski, w korytarzu między Warszawą a Krakowem.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Special-Karte von Südpreussen (1803) - arkusz

Special-Karte von Südpreussen (1803) - arkusz

David Gilly (opracowanie); rytownicy Franz, Karl Jättnig, Langner; Berlin: Simon Schropp i Sp. · 1803

Arkusz wysokiej rozdzielczości słynnej mapy specjalnej Prus Południowych Gilly-Textora, obejmujący dawne ziemie Mazowsza i korytarz Warszawa-Kraków z traktami i miejscowościami.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Trakty i poczta

Mapa Polski Reilly'ego

Mapa Polski Reilly'ego

Franz Johann Joseph von Reilly (wg Sotzmanna) · 1794–1796

Kolorowany miedzioryt całej Polski schyłku Rzeczypospolitej, pokazujący miasta i sieć dróg w korytarzu Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Polski i prowincji sąsiednich Büschinga–Sotzmanna (ark. 9)

Mapa Polski i prowincji sąsiednich Büschinga–Sotzmanna (ark. 9)

Anton Friedrich Büsching i Daniel Friedrich Sotzmann · 1793

Arkusz wielkoskalowej 16-arkuszowej mapy Sotzmanna oddający szczegółowo miasta i drogi środkowej Polski na trasie Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa ziem dawnej Polski po rozbiorach (granice z 1797)

Mapa ziem dawnej Polski po rozbiorach (granice z 1797)

Adam Gottlieb Schneider i Christoph Weigel · 1797

Obejmuje cały korytarz Warszawa–Kraków z granicą prusko-rosyjsko-austriacką z 1797 r. przecinającą dawny gościniec.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Doba napoleońska i Królestwo Polskie

Teatr wojny w Prusach i Księstwie Warszawskim z głównymi drogami i nowymi podziałami

Teatr wojny w Prusach i Księstwie Warszawskim z głównymi drogami i nowymi podziałami

Daniel Friedrich Sotzmann (1754–1840), rytownik J. B. Tardieu · 1813

Napoleońska mapa Księstwa Warszawskiego z naniesionymi głównymi drogami i nowymi podziałami administracyjnymi na korytarzu Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Księstwa Warszawskiego z 1812 r. (zbiory AGAD)

Mapa Księstwa Warszawskiego z 1812 r. (zbiory AGAD)

Simon Schropp (wydawca) · 1812

Wysokorozdzielczy skan oryginalnej mapy Księstwa Warszawskiego z 1812 r. obejmujący całe państwo od Warszawy po południowe rubieże na trasie traktu krakowskiego.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa drogowa Polski, Litwy i Prus z trasami marszu armii francuskiej

Mapa drogowa Polski, Litwy i Prus z trasami marszu armii francuskiej

Eustache Hérisson (1759–1832), wyd. Basset (Paryż) · 1813

Napoleońska mapa drogowa (1813) z naniesionymi traktami przez ziemie Księstwa Warszawskiego i trasami marszu armii francuskiej wokół Warszawy.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa generalna Królestwa Polskiego z drogami pocztowymi

Mapa generalna Królestwa Polskiego z drogami pocztowymi

Wasilij P. Piadyszew (ryt. Frołow), Sztab Generalny Imperium Rosyjskiego · 1820

Oryginalna mapa całej Kongresówki z 1820 r. z siecią dróg pocztowych i bitych, stacjami i odległościami w milach — pokazuje wprost trakt Warszawa–Kraków.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Po reformie 1819 — nowy trakt przez Radom i Kielce

Topograficzna karta Królestwa Polskiego

Topograficzna karta Królestwa Polskiego

Kwatermistrzostwo Generalne Wojska Polskiego · 1839–1843

Najdokładniejsza XIX-wieczna mapa topograficzna Kongresówki w skali 1:126000 — szczegółowo oddaje drogi, miasta i wsie na trasie dawnego gościńca krakowskiego.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Kwatermistrzostwa — sekcja okolic Krakowa (Wieliczka, Zagórzyce)

Mapa Kwatermistrzostwa — sekcja okolic Krakowa (Wieliczka, Zagórzyce)

Karol Richter (opracowanie); korpus topografów sztabu · 1839–1843

Szczegółowy południowy arkusz z czytelnymi nazwami wsi i dróg w rejonie Krakowa i Wieliczki — krańcowy odcinek nowego traktu u wylotu szosy z Kielc ku granicy galicyjskiej.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Kwatermistrzostwa — skorowidz arkuszy Królestwa Polskiego

Mapa Kwatermistrzostwa — skorowidz arkuszy Królestwa Polskiego

Kwatermistrzostwo Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (korpus topografów) · ok. 1843

Karta zbiorcza (skorowidz) wszystkich sekcji mapy z epoki, pokazująca w jednym ujęciu cały korytarz Warszawa–Radom–Kielce–Kraków i siatkę arkuszy obejmującą Królestwo Polskie.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Galicja i okolice Krakowa

Mapa specjalna zachodnich cyrkułów Galicji i Lodomerii, nr 35

Mapa specjalna zachodnich cyrkułów Galicji i Lodomerii, nr 35

Franz Johann Joseph von Reilly · 1789 (wyd. 1789-1806)

Osiemnastowieczna mapa zachodnich cyrkułów Galicji obejmująca rejon Krakowa i Miechowa oraz nową granicę galicyjską na południowym krańcu traktu krakowskiego.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Królestwa Galicji i Lodomerii, tab. XXIII

Mapa Królestwa Galicji i Lodomerii, tab. XXIII

Joseph Liesganig (opracowanie); D. Huber (rytownik) · 1824

Detaliczny arkusz mapy Galicji z epoki (1:288000) z drogami i miastami po południowej stronie granicy — daje galicyjski kontekst kierunku, ku któremu zmierzał nowy trakt z Królestwa.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Mapa Królestwa Galicji Raffelspergera (arkusze 8-9)

Mapa Królestwa Galicji Raffelspergera (arkusze 8-9)

Franz Raffelsperger · poł. XIX w.

Złożenie arkuszy 8-9 typograficznej mapy Galicji z połowy XIX w. ukazujące granice, miasta i miejscowości wzdłuż południowego korytarza trasy ku Krakowowi.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Plany Warszawy i Krakowa

Plan miasta Warszawy dedykowany Augustowi III

Plan miasta Warszawy dedykowany Augustowi III

Pierre Ricaud de Tirregaille · 1762

Klasyczny plan saskiej Warszawy z 1762 r. z Krakowskim Przedmieściem i Starym Miastem — warszawski kraniec traktu krakowskiego.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Plan miasta Warszawy

Plan miasta Warszawy

Joseph Bach · 1809

Kolorowany plan Warszawy z czasów Księstwa Warszawskiego (1809) z Placem Zamkowym, Krakowskim Przedmieściem i rogatkami miasta.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Plan Krakowa z Podgórzem i okolicą

Plan Krakowa z Podgórzem i okolicą

Alexander Kocziczka · 1847

Szczegółowy plan litograficzny Krakowa z Podgórzem w skali ok. 1:5500, pokazujący Stare Miasto i drogi wylotowe — krakowski kraniec gościńca.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Plan Krakowa (Galicja)

Plan Krakowa (Galicja)

autor nieznany (encyklopedia Meyera) · 1896

Zwięzły plan Krakowa z austriackiej Galicji (1896) ze Starym Miastem, Plantami i Kleparzem — krakowski kraniec gościńca.

domena publiczna · Wikimedia Commons

Szukasz tekstu o trzech warstwach drogi? Zajrzyj do O szlaku, a po pełną bibliografię — do Źródeł.